معرفی عمارتهای تاریخی تهران؛ راهنمای بازدید از زیباترین خانهها و کاخهای پایتخت (آپدیت خرداد 1405)
زیر پوست پایتخت مدرن ما، شهری قدیمی نفس میکشد که روزگاری مردانی با کلاههای مخروطی بلند یا خیاری (قاجاریان) و گرد و لبهدار (دوره پهلوی) بر آن حکومت میکردند. کاخها و خانه های تاریخی تهران از دوران حکومت آنها و درباریان و نزدیکانشان به جا مانده و داستان روزهایی را روایت میکنند که تهران شهر باغها بود و در آن درختان انار بهوفور پیدا میشد.
در این مطلب گشتی در خانهها، کاخها و عمارت های قدیمی تهران میزنیم و بعد از آشنایی با داستان و سرگذشت آنها، با آدرس، شماره تماس، ساعت کاری و نحوه دسترسی به هر کدام آشنا میشویم.
کاخ های تاریخی تهران؛ از شمال تا جنوب، از قاجار تا پهلوی
مهمترین کاخ های تاریخی تهران را پادشاهان قاجاری و پهلوی در مناطق خوشآبوهوای شهر (نیاوران و سعدآباد) یا در مناطقی که از نظر سیاسی و نظامی اهمیت داشتند (مرکز شهر) بنا کردند. این بخش به معرفی کاخهای به جا مانده از زمان اعلام تهران به عنوان پایتخت تاکنون، میپردازد.
کاخ سعدآباد
کاخ، کاخموزه یا مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد محصول مشترک قاجاریان و پهلویان است. کلنگ احداث نخستین بنا در این مجموعه توسط احمدشاه قاجار زده شد و بهمرور توسط پهلوی اول و دوم تکمیل شد و محمدرضاشاه در دهه پنجاه به عنوان محل سکونت اصلی خود از آن استفاده میکرد. مجموعه کاخهای موجود در سعدآباد امروزه تبدیل به موزه شدهاند و در ادامه فهرست آنها را میبینید:
- کاخ بهمن برادرزاده محمدرضاشاه (دفتر مدیریت موزه)
- کاخ احمدشاه (پایگاه مرکزی بسیج زنان)
- کاخ اختصاصی (در اختیار نهاد ریاست جمهوری)
- کاخ ملکه مادر (مخصوص اقامت مهمانان ویژه دولت ایران)
- کاخ سبز
- کاخ سفید (موزه ملت)
- دفتر رئیس تشریفات کاخ (موزه آب)
- کاخ کرباس (موزه استاد بهزاد)
- کالسکه خانه قاجاری (موزه برادران امیدوار)
- کاخ احمدرضا پهلوی (کتابخانه)
- کاخ ملکه توران (موزه چهرههای ماندگار)
- کاخ فرحناز و علیرضا (موزه خط و کتابت میرعماد)
- کاخ اشرف پهلوی (موزه ظروف سلطنتی)
- کاخ شمس پهلوی (موزه مردمشناسی)
- کاخ لیلا پهلوی (موزه مینیاتور آبکار)
- کاخ ملکه عصمت دولتشاهی (موزه فرشچیان)
- کاخ شهرام (موزه نظامی)
- کاخ فرح (موزه پوشاک سلطنتی)
- کاخ سیاه (موزه هنرهای زیبا)
بخشهایی از این مجموعه 110 هکتاری هنوز توسط دولت فعلی ایران مورداستفاده قرار میگیرد و به لحاظ سیاسی، از فعالترین کاخ های تاریخی تهران است. متأسفانه در حال حاضر بازدید از کاخموزه سعدآباد به دلیل شرایط جنگی، ممکن نیست؛ اما زمانی که بازدید از این مجموعه مجدداً ممکن شد، توصیه میکنیم یک روز کامل را برای بازدید از آن کنار بگذارید و از دیدن اشیا و اسناد تاریخی و عمارت های قدیمی تهران که در دل آن و با سبکهای معماری مختلف (قاجاری تا مدرن) ساخته شدهاند، لذت ببرید.
- آدرس: میدان تجریش، خیابان دربند، ضلع جنوبی میدان دربند
- ساعت کاری: 9 صبح تا 5 عصر
- تلفن: 021۲۷۹۴۰۰۰۰
- نزدیکترین ایستگاه مترو: میدان تجریش (خط 1)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: میدان تجریش (خط 7)
- نشانی اینترنتی: وبسایت، اینستاگرام
مسیریابی کاخ سعدآباد در نقشه بلد
کاخ نیاوران
کاخ نیاوران یا مجموعه فرهنگی-تاریخی نیاوران یکی دیگر از کاخموزههای شمال شهر تهران است که مثل مجموعه سعدآباد قدمت آن به دوران قاجار و پهلوی میرسد. مجموعه نیاوران تا قبل از انقلاب اقامتگاه زمستانی محمدرضاشاه و خانوادهاش بود و در حال حاضر کاخهای داخل آن تبدیل به موزه شدهاند.
از قدیمیترین بناهای به جا مانده در مجموعه سعدآباد میتوان به کاخ صاحبقرانیه و کوشک احمدشاهی اشاره کرد که اولی توسط ناصرالدینشاه ساخته شده است. دیگر بناهای موجود در مجموعه نیاوران شامل کاخ اصلی در دو و نیمطبقه، کتابخانه اختصاصی (کتابخانه فرح پهلوی)، موزه جهاننما، باغ کتیبهها، موزه حوضخانه و موزه خودروها میشود.
کاخ نیاوران با وسعت 11 هکتاری، بهمراتب از سعدآباد کوچکتر است و از محبوبترین جاهای تاریخی تهران به شمار میآید. در ساختمان اصلی، میتوانید از تماشای هنر استادان معمار ایرانی و اشیا و لباسهای به جا مانده از خاندان پهلوی لذت ببرید.
- آدرس: نیاوران، میدان شهید باهنر (نیاوران)
- ساعت کاری: 9 صبح تا 4 عصر
- تلفن: 02122282014
- نزدیکترین ایستگاه مترو: اقدسیه (خط 3)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: اراج (خط 9)
- نشانی اینترنتی: وبسایت، اینستاگرام
مسیریابی کاخ نیاوران در نقشه بلد
کاخ گلستان
در میان کاخها و خانه های تاریخی تهران، قدمت کاخ گلستان از همه بیشتر است و شروع ساخت آن به دوران شاهطهماسب یکم صفوی برمیگردد. این کاخ در دورهای کوتاه محل سکونت کریمخان زند هم بوده و دوران قاجار به دلیل سکونت پادشاهان این سلسله، اوج برو و بیای آن بود. در دوران پهلوی، از کاخ گلستان به عنوان محل اقامت مهمانان خارجی دولت استفاده میشد.
معماری کاخ گلستان در مقایسه با سعدآباد و نیاوران اصیلتر است و یکی از نمونههای باشکوه معماری قاجاری و باغ ایرانی به شمار میآید. تاجگذاری ناصرالدینشاه، رضاشاه و محمدرضاشاه همگی در این کاخ انجام شده و تخت مرمر موجود در ایوان اصلی، همان است که در عکسهای تاجگذاری رضاشاه و محمدرضا شده دیده میشود.
مجموعه گلستان به جز کاخ اصلی، شامل موزه گلستان (نقاشی)، اسناد تاریخی، آلبومخانه و اسناد تاریخی میشود و متأسفانه به دلیل آسیبهای ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل، فعلاً بازدید از آن ممکن نیست.
- آدرس: پامنار، خیابان پانزده خرداد، ضلع شمالی میدان پانزده خرداد
- ساعت کاری: 9 صبح تا 7:30 شب
- تلفن: 02133111134
- نزدیکترین ایستگاه مترو: پانزده خرداد (خط 1)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: میدان محمدیه (خط 2)
- نشانی اینترنتی: وبسایت، اینستاگرام
مسیریابی کاخ گلستان در نقشه بلد
کاخ مرمر
کاخ مرمر ازجمله کاخ های تاریخی تهران است که بهتازگی و در سال 1396 به موزه تبدیل شده است. این کاخ در زمان رضاشاه پهلوی ساخته شد و در آن دوران اقامتگاه زمستانی شاه بود. بعد از آن و تا زمان ترور محمدرضا پهلوی، این کاخ محل سکونت او و همسرانش ازجمله فوزیه و ثریا اسفندیاری بود.
بعد از انقلاب و تا سال 1396 از آن به عنوان دفتر دادستانی، دفتر رئیسجمهور سابق هاشمی رفسنجانی و محل برگزاری جلسات مجمع تشخیص مصلحت نظام مورداستفاده قرار میگرفت. کاخ مرمر که ساختمان آن تماماً از سنگ مرمر کرم ساخته شده، هماکنون به عنوان موزه هنر شناخته میشود و دارای کاشیکاریها و نقوش برجسته زیبا روی سنگ و چوب است.
- آدرس: تقاطع خیابان ولیعصر و امام خمینی (سپه)
- ساعت کاری: 9 صبح تا 4 عصر
- تلفن: 09339760689
- نزدیکترین ایستگاه مترو: دانشگاه امام علی (خط 2)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: امام خمینی (خط 7)
- نشانی اینترنتی: وبسایت، اینستاگرام
بهترین خانه های تاریخی تهران؛ از گمنامترین تا مشهورترین
در این بخش بهترین و زیباترین خانه های تاریخی تهران را معرفی میکنیم که در میان آنها عمارت های مشهور و خانهموزههای کوچک و گمنام هم دیده میشوند.
عمارت مسعودیه
عمارت مسعودیه یکی از مشهورترین عمارت های دیدنی تهران است که در بافت تاریخی پایتخت و محدوده میدان بهارستان قرار دارد. این عمارت به دستور به دستور مسعود میرزا فرزند ناصرالدینشاه و والی اصفهان ساخته شده و به همین دلیل مسعودیه نام دارد. این عمارت در دوران مشروطه به دلیل مخالفت مسعود میرزا با برادرزادهاش محمدعلی شاه، پایگاه مشروطه خواهان بود و بعد از به توپ بستن مجلس، به رگبار بسته شد.
بعد از دوران مشروطه، عمارت مسعودیه محل تولد بسیاری از ساختمانهای فرهنگی کشور ازجمله کتابخانه ملی، موزه ملی و وزارت آموزشوپرورش بود. در سال 1390 هم جشن خانه سینما در آن برگزار شد. عمارت مسعودیه ازجمله موزه خانه های تهران است که اصالت معماری خود را بهخوبی حفظ کرده و یکی از نمونههای عالی خانه باغ ایرانی محسوب میشود.
- آدرس: خیابان امیرکبیر، خیابان ملت، نرسیده به جمهوری
- ساعت کاری: 9 صبح تا 4 بعدازظهر، جمعهها از 1 ظهر
- تلفن: 02133992012
- نزدیکترین ایستگاه مترو: بهارستان (خط 2)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: دروازه دولت (خط 1)
- نشانی اینترنتی: اینستاگرام
مسیریابی عمارت مسعودیه در نقشه بلد
عمارت عین الدوله
عمارت عین الدوله یا نگارخانه برگ، از معدود خانه های تاریخی تهران در شمال شهر است که در نزدیکی میدان هروی قرار دارد. قدمت این عمارت به دوران قاجار میرسد و به دستور عین الدوله از وزرای دربار قاجار ساخته شده است. معماری این عمارت ترکیبی از معماری سنتی قاجار و معماری کلاسیک اروپا است و در حیاط آن میتوانید مجسمههایی از مشاهیر ایرانی را مشاهده کنید که برخی از آنها توسط هنرمندان معاصر و به سبک مدرن ساخته شدهاند.
در محوطه عمارت یک کافه سنتی با نام عبداللهخان قاجار وجود دارد که قهوه، چای و غذاهای ایرانی را با کیفیت بالایی سرو میکند.
- آدرس: پاسداران، میدان هروی، خیابان وفامنش، خیابان افتخاریان، کوچه جمالی، پلاک ۱۷
- ساعت کاری: 8 صبح تا 4 عصر؛ جمعهها تعطیل
- تلفن: 02122969741
- نزدیکترین ایستگاه مترو: میدان هروی (خط 3)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: مبارکآباد (خط 9)
- نشانی اینترنتی: اینستاگرام
مسیریابی عمارت عینالدوله در نقشه بلد
خانه دایی جان ناپلئون یا خانه تاریخی اتحادیه (امین السلطان)
آخرین بازمانده باغهای لالهزار و یکی از نوستالژیکترین خانه های تاریخی تهران، خانه تاریخی اتحادیه است که با نامهای خانه امین السلطان و خانه دایی جان ناپلئون شناخته میشود. خانه اتحادیه در اواخر دوره پهلوی لوکیشن سریال دایی جان ناپلئون بود و به همین دلیل شهرت بسیاری به دست آورد؛ اما ازجمله عمارت های دیدنی تهران است که شهرت خود را مدیون سرگذشتی پرفرازونشیب است.
این خانه در ابتدا در زمان امین السلطان صدراعظم ناصرالدینشاه، مظفرالدین شاه و محمدعلی شاه قاجار ساخته شد و به همین خاطر عناصر اصلی معماری قاجاری را در دل خود دارد. حاج رحیم اتحادیه در اواخر دوران قاجار زمین این خانه را از وارثان امین السلطان خرید و بین فرزندان خود تقسیم کرد. در اوایل دهه 90، این خانه از مهجورترین جاهای تاریخی تهران بود و تا مرز ویرانی و مزایده رسمی رفت؛ اما شورای شهر تهران شهرداری را ملزم به خرید این خانه و بازسازی آن کرد.
- آدرس: میدان امام خمینی (توپخانه)، لالهزار، کوچه اتحادیه
- ساعت کاری: 9:45 صبح تا 3:30 عصر، پنجشنبهها تا 1 بعدازظهر، جمعهها تعطیل
- تلفن: 02196044023
- نزدیکترین ایستگاه مترو: سعدی (خط 1)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: دروازه دولت (خط 1)
- نشانی اینترنتی: اینستاگرام
مسیریابی خانه اتحادیه در نقشه بلد
موزه زمان
موزه زمان یکی از زیباترین عمارت های قدیمی تهران است که به خاطر رنگ آبی و جزئیات زیبای نما، در بسیاری از پستهای اینستاگرامی حضور دارد. موزه یا تماشاگه زمان، در ابتدا یک خانه قاجاری سنتی و ساخته شده با خشت و گل بود که در دهه 40 شمسی توسط حسین خداداد (کارآفرین و صنعتگر) خریداری و به بنای فعلی تبدیل شد.
حسین خداداد قصد داشت در این خانه سکونت کند و به دلیل علاقه به هنر گچبری، بهترین استادان این هنر را برای تزئین بخشهای مختلف خانه استخدام کرد. بازسازی خانه تا سال 1356 طول کشید و متأسفانه حسین خداداد تنها یک سال فرصت کرد در این خانه زندگی کند؛ چون در سال 1357 و در جریان انقلاب مصادره شد. در حال حاضر خانه حسین خداداد یکی از موزه خانه های تهران است و به نمایش ساعتهای آنتیک و خاص اختصاص دارد.
- آدرس: زعفرانیه، خیابان فلاحی، خیابان پرزین بغدادی، پلاک 12
- ساعت کاری: 9 صبح تا 5 عصر
- تلفن: 02122417336
- نزدیکترین ایستگاه مترو: میدان تجریش (خط 1)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: باغ فردوس (خط 7)
- نشانی اینترنتی: وبسایت، اینستاگرام
مسیریابی موزه زمان در نقشه بلد
عمارت صدراعظم یا خانه امامجمعه
خانه امامجمعه یا عمارت صدراعظم، یکی از خانه های تاریخی تهران است که کمتر شناخته شده و امروزه هم به عنوان موزه و هم کافهرستوران از آن استفاده میشود. این خانه توسط میرزا آقاخان نوری صدراعظم ناصرالدینشاه و با ترکیبی از معماری قاجاری و کلاسیک اروپایی ساخته شد و بعد از مرگ میرزا آقاخان، تا نیمقرن در اختیار وراث وی بود. در اواخر دوران قاجار، خانه به امامجمعه خوی واگذار شد و نام خانه امامجمعه روی آن ماند.
با وجود واگذاری به بخش خصوصی، خانه امامجمعه ازجمله جاهای تاریخی تهران است که بهخوبی بازسازی شده و آینهکاریها و کاشیکاریهای شاهنشین آن حیرتانگیز است. اگر قصد نشستن در کافهرستوران را نداشته باشید، با پرداخت ورودی میتوانید از داخل ساختمان بازدید کنید.
-
- آدرس: میدان توپخانه، خیابان ناصرخسرو، کوچه امامجمعه
- ساعت کاری: 9 صبح تا 11:30 شب
- تلفن: ۰۹۱۲۵۴۶۷۹۰۸
- نزدیکترین ایستگاه مترو: امام خمینی (خط 2)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: خیام (خط 2)
- نشانی اینترنتی: وبسایت، اینستاگرام
مسیریابی خانه صدراعظم در نقشه بلد
خانه موزه مقدم
خانه موزه مقدم یکی دیگر از مشهورترین خانه های تاریخی تهران است و این شهرت را مدیون تزئینات زیبا، حیاط دلانگیز و مراقبتهای آخرین مالک آن یعنی محسن مقدم است. محسن مقدم استاد باستانشناسی دانشگاه تهران و فرزند احتسابالملک شهردار تهران در دوره قاجاریه بود که خانه خود را در سال 1351 وقف دانشگاه تهران کرد.
به عنوان یکی دیگر از موزه خانه های تهران با تاریخچه قاجاری، خانه مقدم ویژگیهای اصلی معماری آن دوران را حفظ کرده و مثل بسیاری از خانههای اعیانی آن دوران بیرونی، اندرونی و سرایداری دارد. در بخشهای مختلف خانه میتوانید کاشیکاریها و سنگنگارههای زیبا و البته اشیای تاریخی با ارزش را ببینید.
- آدرس: خیابان امام خمینی، بعد از خیابان شیخ هادی
- ساعت کاری: 9 صبح تا 3 عصر، دوشنبهها تعطیل
- تلفن: 02166463144
- نزدیکترین ایستگاه مترو: دانشگاه امام علی (خط 2)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: امام خمینی (خط 7)
- نشانی اینترنتی: وبسایت، اینستاگرام
مسیریابی خانه مقدم در نقشه بلد
خانهموزه هایده چنگیزیان
خانه موزه هایده چنگیزیان یکی از جدیدترین و مهجورترین خانه های تاریخی تهران است که در محله نوفللوشاتو و خیابان هانری کربن قرار دارد. هایده چنگیزیان از اولین زنان بالرین ایرانی است که تا قبل از انقلاب در ایران زندگی میکرد. خانه هایده چنگیزیان به سبک خانههای دوره پهلوی اول ساخته شده و در بازسازی، عناصر معماری مدرن و بهویژه معماری یونانی به آن اضافه شده است.
در داخل خانه، مجموعه از لوحهای افتخار، عکسها و اشیای مربوط به هایده چنگیزیان دیده میشود و ازجمله خانه های تاریخی تهران است که مالک اصلی آن هنوز در قید حیات است.
- آدرس: خیابان حافظ، خیابان نوفللوشاتو، خیابان هانری کربن، بنبست اول
- ساعت کاری: فقط جمعهها 10 صبح تا 7:30 شب
- تلفن: 09355466029
- نزدیکترین ایستگاه مترو: تئاتر شهر (خط 4)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: جمهوری (خط 7)
- نشانی اینترنتی: اینستاگرام
مسیریابی خانه موزه هایده چنگیزیان در نقشه بلد
خانه مینایی یا موزه و پایگاه خیابان ولیعصر
خانه مینایی ازجمله خانه های تاریخی تهران است که در حال حاضر وظیفه حفظ تاریخ شفاهی و کتبی تهران را بر عهده دارد و بهصورت ویژه بر تاریخچه خیابان ولیعصر متمرکز است. در بخشهای مختلف این خانه تاریخی، خاطرات و عکسهای اهالی منیریه و اطراف نگهداری میشود و در سالنهای اصلی آن میتوانید اسناد مربوط به سیر تاریخی تهران و مشاهیر آن را ببینید.
خانه مینایی ازجمله خانه های تاریخی تهران با قدمت قاجاری است که در ابتدا به کامران میرزا نخستین ولیعهد ناصرالدینشاه تعلق داشت. بعد از چند بار دستبهدست شدن، شخصی به نام فرهاد مینایی خانه را خرید و نام خانه مینایی روی آن ماند. این خانه به جز اسناد تاریخی ارزشمند، تزئینات و کاشیکاریهای زیبایی دارد و توصیه میکنیم که در اولین فرصت از آن بازدید کنید.
- آدرس: خیابان ولیعصر، بالاتر از میدان منیریه، بنبست کریمی طینت
- ساعت کاری: 9 صبح تا 4:30 عصر، شنبهها تعطیل
- تلفن: 09353396195
- نزدیکترین ایستگاه مترو: میدان منیریه (خط 3)
- نزدیکترین ایستگاه بیآرتی: منیریه (خط 7)
- نشانی اینترنتی: اینستاگرام
مسیریابی خانه موزه هایده چنگیزیان در نقشه بلد
کاخها و خانه های تاریخی تهران، شاهدان سرگذشت پرفرازونشیب ما
در این مطلب بهترین و زیباترین کاخها و خانه های تاریخی تهران را معرفی کردیم که شامل کاخ نیاوران، کاخ سعدآباد، کاخ گلستان، کاخ مرمر، عمارت عین الدوله، عمارت مسعودیه، خانه اتحادیه، موزه زمان، عمارت صدراعظم، خانهموزه مقدم، خانهموزه هایده چنگیزیان و خانه مینایی میشوند.
برای دسترسی راحت به این جاهای تاریخی تهران، میتوانید از اپلیکیشن بلد کمک بگیرید. همچنین با زدن روی لینک دسترسی آنها در این مقاله هم بلد کوتاهترین مسیر به سمت آنها را نمایش میدهد.
سؤالات متداول در مورد خانه های تاریخی تهران
زیباترین خانه های تاریخی تهران کدماند؟
عمارت عین الدوله، عمارت مسعودیه، خانه اتحادیه، موزه زمان، عمارت صدراعظم، خانهموزه مقدم، خانهموزه هایده چنگیزیان و خانه مینایی از زیباترین خانه های تاریخی تهران محسوب میشوند.
زیباترین عمارت های دیدنی تهران کدماند؟
عمارت مسعودیه، عمارت عین الدوله و عمارت صدراعظم از دیدنیترین عمارتهای تاریخی تهران هستند.
بهترین موزه خانه های تاریخی تهران کدماند؟
خانه موزه زمان، مینایی، مقدم و هایده چنگیزیان از زیباترین خانه های تاریخی تهران هستند.