محدوده زوج و فرد تهران؛ طرح کاهش آلودگی، ساعتها و نقشه
اگر قصد دارید با خودروی شخصی در مرکز تهران تردد کنید، آشنایی با قوانین محدوده زوج و فرد تهران یا همان طرح کنترل آلودگی هوا ضروری است. بسیاری از رانندگان نمیدانند این طرح دیگر مانند گذشته براساس زوج یا فرد بودن پلاک اجرا نمیشود و اکنون قوانین آن بر پایه سهمیه تردد، پرداخت عوارض و ثبت خودرو در سامانههای شهرداری تغییر کرده است. اگر میخواهید بدون نگرانی از جریمه یا پرداخت هزینههای اضافی در محدوده زوج و فرد تهران تردد کنید، این مطلب تمام اطلاعات موردنیاز را در اختیار شما قرار میدهد.
محدوده زوج و فرد تهران چیست؟
محدوده زوج و فرد تهران که امروزه با نام طرح کنترل آلودگی هوا یا طرح کاهش آلودگی هوا شناخته میشود، محدودهای در بخش مرکزی تهران است که برای کاهش ترافیک و آلودگی هوا، ورود خودروها به آن براساس قوانین مشخصی کنترل میشود. این محدوده همان محدوده قدیمی طرح زوج و فرد است، اما از سال ۱۳۹۸ قوانین آن تغییر کرده است و دیگر ورود خودروها براساس زوج یا فرد بودن رقم آخر پلاک انجام نمیشود. در حال حاضر، ملاک تردد خودروها سهمیه مجاز هر خودرو، نوع معاینه فنی و پرداخت عوارض در صورت استفاده بیش از سهمیه تعیینشده است.
نقشه طرح زوج و فرد تهران 1405
نقشه طرح زوج و فرد تهران که امروزه با نام محدوده کنترل آلودگی هوا شناخته میشود، حلقهای است که اطراف محدوده اصلی طرح ترافیک را در بر میگیرد. محدوده طرح زوج و فرد تهران بخش وسیعی از مناطق مرکزی و پرتردد تهران را شامل میشود و برای کنترل ترافیک و کاهش آلودگی هوا در نظر گرفته شده است. اگر قصد دارید با خودروی شخصی وارد محدوده زوج و فرد تهران شوید، بهتر است پیش از حرکت نقشه آن را در سامانه «تهران من» یا اپلیکیشنهای مسیریاب بررسی کنید تا از ورود ناخواسته و پرداخت عوارض جلوگیری شود.
مرزهای شمالی، جنوبی، شرقی و غربی محدوده کنترل آلودگی هوا
شناخت مرزهای محدوده کنترل آلودگی هوا به شما کمک میکند تا راحتتر تشخیص دهید آیا مقصدتان داخل این محدوده قرار دارد یا خیر. مرزهای اصلی این محدوده عبارتند از:
- شمال: بزرگراه شهید همت
- جنوب: بزرگراه بعثت
- شرق: بزرگراه امام علی (ع)
- غرب: بزرگراه شهید چمران (در بخشهایی نیز بزرگراه نواب صفوی مرز غربی محدوده را تکمیل میکند.
خیابانها و بزرگراههای اصلی محدوده
محدوده کنترل آلودگی هوا علاوهبر بزرگراههای مرزی، بسیاری از خیابانها و مناطق پرتردد مرکز تهران را نیز در بر میگیرد. مهمترین مسیرهای اطراف این محدوده شامل بزرگراههای شهید همت، بعثت، امام علی (ع)، شهید چمران و نواب صفوی هستند که مرزهای اصلی آن را تشکیل میدهند.
همچنین بسیاری از خیابانهای مرکزی و پرتردد شهر در داخل این محدوده قرار دارند؛ به همین دلیل ممکن است هنگام مراجعه به مراکز اداری، درمانی، تجاری یا آموزشی مرکز تهران وارد محدوده کنترل آلودگی هوا شوید.
طرح زوج و فرد تهران تا چه ساعتی است؟
طرح زوج و فرد که اکنون با نام طرح کنترل آلودگی هوا شناخته میشود، در روزهای مختلف هفته ساعات مشخصی دارد. آشنایی با این زمانبندی به شما کمک میکند تا بدون پرداخت عوارض یا جریمه، برنامهریزی بهتری برای تردد در محدوده داشته باشید.
ساعت طرح زوج و فرد در روزهای شنبه تا چهارشنبه
در روزهای شنبه تا چهارشنبه، طرح کنترل آلودگی هوا از ساعت ۶:۳۰ صبح آغاز میشود و تا ساعت ۱۸:۰۰ ادامه دارد. اگر در این بازه زمانی وارد محدوده شوید، تردد شما مطابق قوانین طرح محاسبه خواهد شد.
ساعت طرح زوج و فرد در روزهای پنجشنبه
در روزهای پنجشنبه، طرح ترافیک اصلی اجرا نمیشود؛ اما طرح کنترل آلودگی هوا همچنان برقرار است. این طرح از ساعت ۶:۳۰ صبح تا ۱۳:۰۰ اجرا میشود و ورود خودروها در این بازه زمانی مشمول قوانین و سهمیه تردد خواهد بود.
آیا جمعهها و تعطیلات رسمی طرح اجرا میشود؟
خیر. طرح کنترل آلودگی هوا در روزهای جمعه و تمامی تعطیلات رسمی اجرا نمیشود و خودروها میتوانند بدون محدودیت زمانی در این محدوده تردد کنند.
تفاوت طرح زوج و فرد با طرح ترافیک تهران
بسیاری از رانندگان تصور میکنند طرح زوج و فرد (طرح کنترل آلودگی هوا) و طرح ترافیک تهران یکسان هستند، اما این دو طرح قوانین متفاوتی دارند.
| طرح کنترل آلودگی هوا (زوج و فرد سابق) | طرح ترافیک تهران | |
| محدوده اجرا | محدوده وسیعتر و حلقه دوم ترافیکی که اطراف محدوده طرح ترافیک قرار دارد. | نقشه طرح ترافیک تهران (حلقه اول) که نسبت به طرح کنترل آلودگی هوا کوچکتر است. |
| هزینه ورود | تا زمانی که سهمیه رایگان تمام نشده باشد، هزینهای پرداخت نمیشود. پس از اتمام سهمیه، عوارض ورود دریافت میشود که معمولاً کمتر از طرح ترافیک است. | هر بار ورود به محدوده مشمول پرداخت عوارض است و هزینه آن بیشتر از طرح کنترل آلودگی هوا محاسبه میشود. |
| ساعات اجرا | شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۶:۳۰ تا ۱۸:۰۰ و پنجشنبهها از ۶:۳۰ تا ۱۳:۰۰ اجرا میشود. | شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۶:۳۰ تا ۱۸:۰۰ اجرا میشود و در روزهای پنجشنبه اجرا نمیشود. |
| سهمیه رایگان | خودروهای پلاک تهران در هر فصل ۲۰ روز و خودروهای پلاک شهرستان ۱۵ روز سهمیه تردد رایگان دارند. | سهمیه رایگان ندارد و تمام ترددها مشمول پرداخت عوارض هستند. |
| نیاز به رزرو | برای ورود به این محدوده نیازی به رزرو روزانه نیست، اما خودرو باید در سامانه تهران من یا شهرزاد ثبت شده باشد و در صورت اتمام سهمیه، عوارض به صورت خودکار محاسبه میشود. | برای ورود به محدوده، ثبتنام و رزرو مجوز تردد در سامانه تهران من الزامی است و در صورت رعایت نکردن قوانین، جریمه خواهید شد. |
سهمیه تردد رایگان در محدوده کنترل آلودگی هوا
برای اینکه شهروندان بتوانند بدون پرداخت هزینه برای کارهای ضروری وارد محدوده کنترل آلودگی هوا شوند، شهرداری تهران برای همه خودروها سهمیه تردد رایگان فصلی در نظر گرفته است. این سهمیه فقط مربوط به محدوده کنترل آلودگی هوا (زوج و فرد سابق) است و شامل محدوده اصلی طرح ترافیک نمیشود. پس از پایان سهمیه، هر بار ورود به محدوده مشمول پرداخت عوارض خواهد بود.
سهمیه خودروهای پلاک تهران
خودروهای دارای پلاک تهران در هر فصل از سال ۲۰ روز تردد رایگان در محدوده کنترل آلودگی هوا دارند. این ۲۰ روز را میتوانید در هر زمان از فصل و بر اساس نیاز خود استفاده کنید و لازم نیست روزهای مشخصی را از قبل انتخاب یا رزرو کنید. البته برای استفاده از این سهمیه، خودرو باید در سامانه تهران من ثبت شده باشد.
سهمیه خودروهای پلاک شهرستان
خودروهای دارای پلاک شهرستان نیز میتوانند از سهمیه رایگان استفاده کنند، اما میزان آن کمتر است. این خودروها در هر فصل ۱۵ روز تردد رایگان در محدوده کنترل آلودگی هوا دارند. پس از پایان این سهمیه، ورود به محدوده مستلزم پرداخت عوارض خواهد بود.
سهمیه هر فصل چگونه محاسبه میشود؟
سهمیه رایگان به صورت فصلی محاسبه میشود؛ یعنی در ابتدای هر فصل، سهمیه جدید برای خودرو فعال میشود:
- بهار: ۲۰ روز (پلاک تهران) یا ۱۵ روز (پلاک شهرستان)
- تابستان: ۲۰ یا ۱۵ روز
- پاییز: ۲۰ یا ۱۵ روز
- زمستان: ۲۰ یا ۱۵ روز
اگر در یک فصل همه سهمیه خود را استفاده نکنید، روزهای باقیمانده به فصل بعد منتقل نمیشوند و با شروع فصل جدید، سهمیه قبلی از بین میرود.
هزینه ورود به محدوده زوج و فرد تهران
ورود به محدوده کنترل آلودگی هوا (زوج و فرد سابق) همیشه رایگان نیست. هر خودرو در هر فصل تعداد مشخصی سهمیه تردد رایگان دارد، اما پس از پایان این سهمیه، برای هر بار ورود به محدوده باید عوارض پرداخت شود. مبلغ این عوارض برای همه خودروها یکسان نیست و با توجه به شرایط خودرو و زمان تردد محاسبه میشود.
نحوه محاسبه عوارض
هزینه ورود به محدوده کنترل آلودگی هوا بر اساس یک فرمول هوشمند محاسبه میشود و مبلغ ثابتی ندارد. پس از پایان سهمیه رایگان، سامانه «تهران من» با در نظر گرفتن اطلاعات خودرو و زمان تردد، مبلغ نهایی عوارض را محاسبه میکند. به طور کلی، حداقل عوارض ورود به محدوده کنترل آلودگی هوا در سال ۱۴۰۵ حدود ۸۷ هزار تومان است و این مبلغ با توجه به شرایط تردد میتواند افزایش پیدا کند.
جریمه ورود غیرمجاز به محدوده زوج و فرد
اگر بدون رعایت قوانین وارد محدوده کنترل آلودگی هوا (زوج و فرد سابق) شوید، ممکن است علاوهبر پرداخت عوارض، مشمول جریمه نیز شوید. دوربینهای هوشمند نصبشده در ورودی و خروجی محدوده، تردد خودروها را به صورت خودکار ثبت میکنند و اطلاعات آنها در سامانه ثبت میشود. بنابراین امکان ورود بدون ثبت تردد یا نادیده گرفتن قوانین وجود ندارد.
مبلغ جریمه
مبلغ جریمه ورود غیرمجاز به محدوده کنترل آلودگی هوا ثابت نیست و بر اساس عواملی مانند زمان ورود و خروج، نوع معاینه فنی خودرو، محدوده تردد و ضرایب مصوب شورای شهر محاسبه میشود.
در سال ۱۴۰۵، حداکثر جریمه ورود غیرمجاز به محدوده کنترل آلودگی هوا حدود ۲۶۱ هزار تومان است. اگر خودرو به صورت غیرمجاز وارد هر دو محدوده (طرح ترافیک و کنترل آلودگی هوا) شود، مبلغ جریمه بیشتر خواهد بود.
تفاوت جریمه با عوارض
بسیاری از رانندگان عوارض و جریمه را یکسان میدانند، در حالی که این دو با هم تفاوت دارند:
- عوارض مبلغی است که پس از پایان سهمیه رایگان، برای تردد مجاز در محدوده کنترل آلودگی هوا پرداخت میکنید.
- جریمه زمانی ثبت میشود که قوانین طرح را رعایت نکنید؛ برای مثال بدون مجوز یا برخلاف ضوابط وارد محدوده شوید یا الزامات طرح را نادیده بگیرید.
به عبارت دیگر، عوارض هزینه استفاده قانونی از محدوده است، اما جریمه به دلیل تخلف از قوانین طرح ثبت میشود. در برخی شرایط، ممکن است راننده علاوه بر عوارض، مشمول جریمه راهنمایی و رانندگی نیز شود.
نحوه ثبتنام برای ورود به محدوده زوج و فرد
برای استفاده از سهمیه رایگان تردد یا پرداخت عوارض در محدوده کنترل آلودگی هوا (زوج و فرد سابق)، باید ابتدا خودرو و اطلاعات مالک را در سامانه تهران من یا سامانه شهرزاد ثبت کنید. نکته مهم این است که سهمیههای رایگان ۲۰ روزه (پلاک تهران) و ۱۵ روزه (پلاک شهرستان) به صورت خودکار برای خودروها فعال نمیشوند و تنها پس از ثبتنام در این سامانهها قابل استفاده خواهند بود.
آموزش ثبتنام در سامانه تهران من و شهرزاد
ثبتنام در سامانههای شهرداری تهران تنها چند دقیقه زمان میبرد. مراحل آن به ترتیب زیر است:
- وارد سامانه تهران من یا سامانه شهرزاد شوید و با شماره تلفن همراه خود ثبتنام کنید.
- کد تأیید ارسالشده را وارد کرده و احراز هویت را انجام دهید. توجه داشته باشید که کد ملی و مالک سیمکارت باید با یکدیگر مطابقت داشته باشند.
- اطلاعات شخصی مانند کد ملی و تاریخ تولد را ثبت کنید.
- وارد بخش «گاراژ من» یا خدمات حمل و نقل شوید و خودروی خود را اضافه کنید.
- شماره پلاک و شناسه ۱۷ رقمی VIN (درجشده روی کارت خودرو) را وارد کنید.
- پس از ثبت خودرو، سامانه به صورت خودکار اطلاعاتی مانند وضعیت معاینه فنی و سوابق خودرو را بررسی میکند.
- در پایان، کیف پول شهروندی خود را شارژ کنید تا در صورت اتمام سهمیه رایگان، عوارض تردد بهصورت خودکار از اعتبار شما کسر شود.
نکته: اگر خودرو را در سامانه ثبت نکنید، امکان استفاده از سهمیه رایگان تردد را نخواهید داشت.
آیا برای ورود به محدوده زوج و فرد باید طرح بخریم؟
خیر. برخلاف طرح ترافیک تهران، برای ورود به محدوده کنترل آلودگی هوا نیازی به خرید یا رزرو روزانه طرح نیست. نحوه محاسبه تردد در این محدوده به این صورت است:
- اگر هنوز سهمیه رایگان فصلی داشته باشید، با هر روز تردد یک روز از سهمیه شما کسر میشود.
- اگر سهمیه شما به پایان رسیده باشد، دوربینهای هوشمند پلاک خودرو را ثبت میکنند و عوارض ورود به صورت خودکار از موجودی کیف پول شهروندی شما کسر میشود.
بنابراین، تنها کاری که باید انجام دهید این است که خودرو را در سامانه ثبت کنید و همیشه موجودی کیف پول شهروندی خود را مثبت نگه دارید. نیازی به خرید بسته، رزرو روزانه یا ثبت درخواست برای هر بار ورود به محدوده وجود ندارد.
چه خودروهایی از طرح زوج و فرد معاف هستند؟
اگرچه بیشتر خودروهای شخصی برای ورود به محدوده کنترل آلودگی هوا (زوج و فرد سابق) باید قوانین این طرح را رعایت کنند، اما برخی وسایل نقلیه به دلیل نوع فعالیت یا خدماتی که ارائه میدهند، از پرداخت عوارض یا محدودیتهای این طرح معاف هستند.
خودروهای امدادی
خودروهایی که وظیفه امدادرسانی و ارائه خدمات اضطراری را بر عهده دارند، از محدودیتهای طرح معاف هستند. مهمترین این خودروها عبارتند از:
- آمبولانسها
- خودروهای اورژانس
- خودروهای آتشنشانی
- خودروهای پلیس و نیروهای امدادی
- خودروهای خدمات بحران و امداد و نجات
خودروهای عمومی
برخی وسایل نقلیه عمومی نیز به دلیل نقش مهمی که در جابهجایی شهروندان دارند، مشمول معافیت یا شرایط ویژه هستند. از جمله:
- اتوبوسهای شرکت واحد
- مینیبوسهای حمل و نقل عمومی
- تاکسیهای دارای مجوز فعالیت
- سرویسهای عمومی که تحت قوانین و مجوزهای شهرداری فعالیت میکنند
خودروهای دارای مجوزهای خاص
برخی خودروها نیز در صورت دریافت مجوز از مراجع ذیصلاح، میتوانند از معافیت یا تخفیفهای ویژه استفاده کنند. مهمترین آنها عبارتند از:
- خودروهای ویژه افراد دارای معلولیت یا جانبازان (مطابق ضوابط)
- خودروهای متعلق به دستگاههای خدماتی و اجرایی دارای مجوز
- خودروهایی که برای انجام مأموریتهای خاص از شهرداری یا سایر نهادهای مسئول مجوز تردد دریافت کردهاند
سایر موارد معافیت
علاوهبر موارد بالا، در برخی شرایط نیز معافیتهایی برای خودروها در نظر گرفته میشود، از جمله:
- خودروهای تمامبرقی که در بسیاری از محدودیتهای ترافیکی و طرحهای کاهش آلودگی هوا از شرایط ویژه یا معافیت برخوردار هستند.
- خودروهایی که بر اساس مصوبات موقت کارگروه کاهش آلودگی هوا یا شهرداری تهران مشمول معافیت میشوند.
- خودروهای دارای مجوزهای موقت که در شرایط خاص مانند برگزاری مراسم رسمی یا عملیات خدمات شهری اجازه تردد دریافت میکنند.
طرح زوج و فرد از درب منزل چیست؟
طرح زوج و فرد از درب منزل یک محدودیت ترافیکی موقت است که در شرایط اضطراری آلودگی هوا اجرا میشود. برخلاف طرح کنترل آلودگی هوا که فقط در محدوده مشخصی از تهران اعمال میشود، در این طرح محدودیت تردد از محل سکونت خودرو آغاز میشود و خودروهای شخصی بر اساس زوج یا فرد بودن رقم آخر پلاک، فقط در روزهای مجاز اجازه تردد در سطح شهر را دارند. به همین دلیل به آن «طرح زوج و فرد از درب منزل» گفته میشود. این طرح دائمی نیست و تنها با تصمیم کارگروه اضطرار آلودگی هوا و مراجع مسئول اجرا میشود.
جمعبندی
طرح زوج و فرد تهران که اکنون با نام طرح کنترل آلودگی هوا شناخته میشود، یکی از مهمترین قوانین تردد در مرکز پایتخت است و آشنایی با آن میتواند از پرداخت عوارض و جریمههای غیرضروری جلوگیری کند. برخلاف گذشته، دیگر زوج یا فرد بودن پلاک ملاک ورود به محدوده نیست و عواملی مانند سهمیه رایگان فصلی، ثبت خودرو در سامانه تهران من یا شهرزاد، نوع معاینه فنی و پرداخت عوارض پس از پایان سهمیه، تعیینکننده شرایط تردد هستند.
پیش از ورود به محدوده زوج و فرد تهران ، بهتر است نقشه محدوده را بررسی کنید، از ساعت اجرای طرح اطلاع داشته باشید، خودرو را در سامانههای مربوط ثبت کنید و موجودی کیف پول شهروندی خود را شارژ نگه دارید. همچنین اگر سهمیه رایگان شما به پایان رسیده است، پرداخت به موقع عوارض از ایجاد بدهی و جریمه جلوگیری میکند.
سوالات متداول
1. محدوده زوج و فرد تهران از چه ساعتی شروع میشود؟
طرح کنترل آلودگی هوا (زوج و فرد سابق) در روزهای شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۶:۳۰ صبح آغاز میشود و تا ساعت ۱۸:۰۰ ادامه دارد. در روزهای پنجشنبه نیز این طرح از ساعت ۶:۳۰ تا ۱۳:۰۰ اجرا میشود.
2. آیا پنجشنبهها طرح زوج و فرد اجرا میشود؟
بله. اگرچه طرح ترافیک در روزهای پنجشنبه اجرا نمیشود، اما طرح کنترل آلودگی هوا (زوج و فرد سابق) از ساعت ۶:۳۰ تا ۱۳:۰۰ برقرار است.
3. تفاوت طرح زوج و فرد با طرح ترافیک چیست؟
طرح کنترل آلودگی هوا محدوده بزرگتری دارد و هر خودرو در آن سهمیه تردد رایگان فصلی دریافت میکند. اما در طرح ترافیک سهمیه رایگان وجود ندارد، هزینه ورود بیشتر است و برای ورود باید از قبل مجوز یا رزرو دریافت کنید.
4. چند روز سهمیه رایگان در هر فصل داریم؟
خودروهای پلاک تهران در هر فصل ۲۰ روز و خودروهای پلاک شهرستان ۱۵ روز سهمیه تردد رایگان در محدوده کنترل آلودگی هوا دارند.
5. اگر بدون ثبتنام وارد محدوده شویم چه میشود؟
اگر خودرو را در سامانه تهران من یا شهرزاد ثبت نکنید، سهمیه رایگان برای شما فعال نمیشود و در صورت تردد، ممکن است عوارض و در برخی شرایط جریمه برای خودرو ثبت شود.
6. چگونه بفهمیم خودرو وارد محدوده زوج و فرد شده است؟
میتوانید با مراجعه به سامانه تهران من یا شهرزاد، سوابق تردد، عوارض و وضعیت ورود خودرو به محدوده کنترل آلودگی هوا را مشاهده کنید. دوربینهای هوشمند نیز ورود و خروج خودرو را به صورت خودکار ثبت میکنند.
بیشتر بخوانید: طرح ترافیک تهران 1405؛ محدوده، ساعتها و هزینه + نقشه محدوده